فهرست مطالب

باربری چیست؟

کارگاهی است که فعالیت اصلی آن حمل کالا در داخل شهرها و یا ازطریق جاده هاي بین شهري است. طبق مقررات، متقاضیان تاسیس شرکتهای حمل و نقل کالا برای اخذ مجوز فعالیت خود باید مالک تعدادی کامیون باشند، شرکتهای حمل و نقل کالا، شرکتهایی ( شخصیت های حقوقی) هستند که معمولا به صورت سهامی خاص و عام، تعاونی و … در اداره ثبت اسناد و املاک به ثبت رسیده و مجوز حمل و نقل کالا را از سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای دریافت می کنند. یکی از الزامات اساسی برای دریافت مجوز فعالیت، مالکیت تعدادی مشخصی ناوگان باری میباشد که معمولا شرکتها بخشی از ناوگان مورد نیاز خود را نیز بصورت استیجاری تامین می کنند اما اغلب با صاحبان کامیون ها به صورت موردی کار می کنند. این شرکتها مالک تعدادی کامیون هستند، بدیهی است که بارهای خوب و دارای مزیت در درجه اول به آنان اختصاص می یابد، و اگر تقاضای حمل باری اضافه آمد از سایر ناوگان استفاده می شود که این کار معمولا از طریق پایانه های بار و اخیرا از طریق اپلیکیشن ها و کانالهای اعلام بار صورت می گیرد.

شرکتهایی که به تعداد زیادی ناوگان نیاز دارند گاهی طی قراردادهایی با راننده به همراه ناوگان برای مدت مشخصی  به عنوان همکار آن شرکت همکاری می نماید و در این صورت، رانندگان هیچ حق انتخابی در بار و مسیرها ندارند، یعنی هر باری که شرکت به آن ناوگان اعلام کند باید حمل نماید.

طبق قوانین حمل و نقل کالا در اغلب کشورهای جهان، مسئولیت حسن انجام کار حمل و نقل مستقیما بر عهده شرکت می باشد و بدین ترتیب شرکت پاسخگوی تمام مشکلات احتمالی اعم از تاخیر در رسیدن کالا به مقصد، هرگونه خرابی و آسیب دیدگی به کالا، دزدی و مفقود شدن تمام یا بخشی از کالا و … شناخته میشود. “تعهدات متصدیان حمل و نقل اعم از این که از راه خشکی یا آب و هوا باشد، برای حفاظت و نگهداری کالایی که به آنها سپرده میشود همان است که برای امانت داران مقرر است. بنابراین در صورت تفریط یا تعدی مسئول تلف یا ضایع شدن کالایی خواهد بود که برای حمل به آنها داده میشود و این مسئولیت از تاریخ تحویل کالا به آنان خواهد بود” (ماده 516 – قانون مدنی ایران). دولت و مدیران و صاحبان شرکتهای حمل و نقل معتقدند: “همان طور که مسئولیت حمل کالا کاملا متوجه شرکت است، باید اختیار اختصاص بار به رانندگان و انتخاب کامیونها نیز بر عهده شرکت باشد و در مواردی که مشکلی در حمل بار پیش می آید (مثلا دزدی یا آسیب دیدگی کالا) شرکتها همیشه معترض این قضیه هستند که اگر کامیون را بجای پایانه بار عمومی خود شرکت از میان شرکا و رانندگان قابل اعتماد خود انتخاب نماید چنین مشکلاتی پیش می آمد.

یکی از روشهای متداول برای سپردن حمل کالای تولیدی کارخانه ها به شرکتهای حمل و نقل این است که شرکت فروشنده یا تولید کننده کالا که کارفرما نام دارد به روشهای متداولی مانند مناقصه و … حمل کلیه کارهای مخصوص یک پروژه و یا کلیه بارهای با یک مشخصه و یا بارهای مربوط به یک مبدأ و یک مقصد مشخص و یا ترکیبی از موارد فوق را طی قراردادی در مدت مشخص به یک شرکت واگذار می نماید، این شرکت ملزم است که طبق قرارداد، هزینه را از کارفرما دریافت نمایند و سپس بر طبق روشهای خود با راننده تسویه حساب نماید در واقع راننده و ناوگان به عنوان شرکای عملیاتی شرکت هستند.

معمولا اکثر این شرکتها در پایانه مستقر هستند و یا در پایانه ها شعبه یا دفتر نمایندگی دارند. درآمد این شرکتها از محل دریافت کمیسیون است که از صاحب بار یا معمولا از رانندگان دریافت می شود که اگر از راننده دریافت شود در واقع راننده در مقصد آن مبلغ را بعلاوه کرایه خود از گیرنده بار وصول می کند. این مبلغ بین 10 الی 15 ٪ از کرایه حمل کالا است که البته 4% آن متعلق به سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای است و براساس صورتحساب بارنامه های صادر شده به حساب آنها واریز می گردد.

حق العمل، کمیسیون و کارمزد

در شرکتهاي باربري، درصدي از کل مبلغ کرایه ي بار وسایل نقلیه ي متعلق به دیگران که در اختیار این شرکتها بوده و براي آنها کارکردهاند، تحت عنوان حق کمیسیون، حق العمل و یا کارمزد، بابت جبران خدمات ارائه شده توسط این شرکتها برداشت میشود. در واقع، دریافتی شرکتهاي باربري بابت حق کمیسیون شامل دریافتی این شرکتها از وسایل نقلیه متعلق به دیگران است که در اختیار این شرکتها بوده و براي آن ها کار کردهاند. همچنین پرداختی شرکتهاي باربري بابت حق کمیسیون، شامل پرداختی این شرکت ها بابت حق کمیسیون وسایل نقلیه متعلق به آنها است که در کارگاههاي دیگر کار کرده اند.

هزینه های ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ و ﻣﺆﺳﺴﺎت ﺑﺎرﺑﺮي: 1388و 1391   (ﻣﯿﻠﯿﻮن رﯾﺎل)

ﺷﺮحﮐﻞﻣﺘﻮﺳﻂﺳﻬﻢ
ﻫﺮﮐﺎرﮔﺎه(درﺻﺪ)
1388در واﺳﻄﻪ ﻣﺼﺎرف ﺟﻤﻊ1684302287100
1391در واﺳﻄﻪ ﻣﺼﺎرف ﺟﻤﻊ2370157455100
ﻧﻮﺷﺖ اﻓﺰار، ﮐﺎﻏﺬ و ﻓﺮمﻫﺎي ﭼﺎﭘﯽ، ﻟﻮازم ﺑﺴﺘﻪﺑﻨﺪي و روزﻧﺎﻣﻪ 158255306/7
آب و ﺑﺮق و گاز ﻃﺒﯿﻌﯽ220232429/3
سایر ﺳﻮﺧﺖﻫﺎ2517634810/6
ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﻣﺨﺎﺑﺮاﺗﯽ و ﭘﺴﺘﯽ 189592368
ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي ﺣﻤﻞو ﻧﻘﻞ و ﮐﻤﯿﺴﯿﻮن و ﮐﺎرﻣﺰد ﭘﺮداﺧﺘﯽ 160855316/8
اﺟﺎره ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن   2850595512
ﺑﯿﻤﻪﻫﺎي ﺗﺠﺎري 2972285712/5
ﺗﻌﻤﯿﺮات ﺟﺰﺋﯽ  اﻣﻮال  ﺳﺮﻣﺎﯾﻪاي 3537476814/9
ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎي آﺑﺪارﺧﺎﻧﻪ، ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ و ﺗﺸﺮﯾﻔﺎت 110651214/7
ﺳﺎﯾﺮ3427746614/5

منبع: مرکز آمار ایران

آئین نامه تأسیس و فعالیت شرکت های حمل ونقل داخلی کالا

آئین نامه تأسیس و فعالیت شرکت های حمل ونقل داخلی کالا در سال 1377 در 19 ماده تنظیم شده و به تصویب رسیده است. ماده یک این آئین نامه به تعاریف و کلیات اختصاص دارد . به نظر می رسد در اولین گام، این آیین نامه در بخش تعاریف که بسیار مهم نیز می باشد در خصوص تعریف قرارداد وابستگی به ذکر یک جمله که ” تنظیم چارچوب همکاری مالک وسیله نقلیه با شرکت در قالب قرارداد وابستگی انجام می گیرد “ بسنده شده است و راجع به نحوه و شرایط این قرارداد صحبتی به عمل نیامده است.

 در این آیین نامه، شهرستان های کشور به 4 دسته تقسیم شده اند و هر شرکتی که بخواهد در زمینه حمل ونقل بین شهری کالا فعالیت کند، برحسب این که در کدام شهرستان واقع است، می بایست امکانات مختلفی از جمله وسایل نقلیه ملکی و تحت پوشش و پایانه اختصاصی به سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای معرفی کند.

 همچنین در این آئین نامه برای هر شرکت یک حوزه فعالیت تعریف شده است و هر شرکت مجاز است تنها در شهرستان خود به فعالیت اشتغال داشته و برای فعالیت و صدور بارنامه در سایر شهرها از سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای مجوز شعبه دریافت کند. البته بعضی از بارها مانند بارهای خطرناک، فرآورده های نفتی، بارهای سنگین و فوق سنگین(ترافیکی) از این رویه مستثنی بوده و شرکت های حمل و نقل برای جابه جایی این محمولات در سایر شهرستان ها نیاز به اخذ مجوز شعبه ندارند البته حوزه فعالیت شرکتهای حمل و نقل داخلی کالا طی بخشنامه شماره 9737/71  مورخ  1384/2/12 اصلاح و توسعه یافته است. بحث حوزه فعالیت از عمده مسایل این آیین نامه است. البته شرکتها می تواند پس از گذشت یک سال از شروع فعالیت خود و رعایت برخی موارد نظیر نداشتن تخلف و نظر مثبت انجمن صنفی کارفرمای مربوطه پیرامون عملکرد یک ساله شرکت نسبت به تاسیس شعبه با اخذ مجوز از سازمان اقدام نماید. 

مدیرعامل شرکت حمل ونقل می بایست دارای شرایطی باشد که می توان آنها را در سه قسمت تقسیم بندی کرد:

1- صلاحیت اجتماعی (تابعیت ایران، متدین به یکی از ادیان رسمی کشور، داشتن حداقل 25 سال، داشتن گواهی پایان خدمت سربازی یا معافیت دائم)

 -2 صلاحیت اخلاقی (عدم اعتیاد به مواد مخدر، عدم سوء پیشینه، احراز صلاحیت فردی براساس آیین نامه اداره اماکن 1 عمومی نیروی انتظامی)

 -3 صلاحیت تخصصی (داشتن مدارک تحصیلی و سوابق تجربی برحسب شهرستان محل فعالیت)

 البته اعضای هیئت مدیره نیز می بایست شرایط اجتماعی و اخلاقی مذکور را نیز داشته باشند . صلاحیت تخصصی مدیرعامل نیز به گونه ای است ک ه مدیرعامل می بایست حداقل دارای دیپلم باشد و هرچه تحصیلات وی کمتر باشد، می بایست تجربه کاری بیشتری در زمینه حمل ونقل داشته باشد . برخی از کارشناسان اعتقاد دارند در بخش صلاحیت مدیرعامل، آئین نامه می بایست جدی تر باشد و البته برخی از کارشناسان نیز این بخش از آئین نامه را گویا دانسته و مشکلات موجود در این قسمت را بیشتر ناشی از عدم اجرا یا نظارت می دانند.

 درخصوص وسایل نقلیه، آئین نامه موجود شرکت ها را موظف به داشتن وسایل نقلیه ملکی و تحت پوشش کرده است. تعداد این وسایل از 6 وسیله ملکی و 30 وسیله تحت پوشش در شهرهای درجه یک تا 1 وسیله ملکی و 10 وسیله 3 تن / تحت پوشش در شهرهای درجه چهار متغیر است . سن وسایل می بایست کمتر از 10 سال و ظرفیت آن ها بیشتر از 5 باشد. تجربه نشان داده است که این محدودیت ها نتوانسته است شرکت ها را به سمت کامیون دار شدن سوق دهد . علل این مسئله در قسمت های بعدی گزارش به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.

 این آئین نامه شرایطی نیز برای پایانه معرفی شده برای فعالیت های شرکت قرار داده است. پایانه شرکت می تواند به صورت ملکی یا استیجاری باشد و در صورت استیجاری بودن، مدت آن می بایست حداقل 5 سال باشد. پایانه شرکت می بایست دارای تسهیلاتی نظیر توقفگاه، دفتر کار، سالن استراحت، نمازخانه، انبار و محوطه سرویس باشد و برای هریک از این تسهیلات مطابق با درجه بندی شهرستان محل فعالیت شرکت، حداقل متراژ هایی تعیین شده است . همچنین محل معرفی شده می بایست با ضوابط ترافیکی، انتظامی، بهداشتی و زیست محیطی انطباق داشته باشد و گواهی های لازم را از مراجع ذیربط کسب کند.

 تأسیسات و تجهیزات ارائه شده توسط شرکت از سوی نماینده سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای به منظور انطباق با ضوابط و مقررات مورد بررسی کارشناسی قرار می گیرد و پس از اطمینان از همه شرایط، قبل از صدور پروانه فعالیت برای شرکت، سازمان مجوز فعالیت 6 ماهه صادر می کند و درصورت رضایت از عملکرد 6 ماهه شرکت، پروانه فعالیت شرکت که به مدت 2 سال اعتبار دارد صادر می شود . این پروانه در صورتی که شرکت تخلفی نداشته باشد و انجمن صنفی نیز نظر مساعدی درباره آن داشته باشد تمدید می شود . در این قسمت نظارت کمی روی شرکت ها وجود دارد . چرا که در برخی موارد شرایط احراز شده در هنگام تأسیس در طول بهره برداری از بین می رود اما سازمان از این مسئله بی اطلاع می ماند.

امتیاز دهی به شرکتهای حمل و نقل

با توجه به تعداد بسيار شرکت های حمل و نقل در كشور حدود 4000 شركت حمل و نقل داخلي و 700 شركت حمل و نقل بين المللي که برخي از آنها داراي سابقه زياد اما برخي تازه تاسیس هستند، لازم است چارچوبی مناسب برای انتخاب شریک حمل و نقلي فارغ از صنعتي كه در آن فعال هستند داشته باشيم.

 انتخاب يك شركت حمل و نقل تخصصي و با كيفيت باعث مي شود تولید کننده یا بازرکان بتواند بر امور اصلی خود تمرکز نماید و کارهای جانبی وقت و هزینه آنها را نگیرد.

انواع شرکتهای حمل و نقل

1. حمل و نقل بين المللي

2. حمل و نقل داخلي سراسري

3. حمل و نقل استاني

4. حمل و نقل درون شهري

5. حمل و نقل بارهاي خاص و ترافيكي

6. حمل و نقل دارو 

7. حمل و نقل اسباب و اثاثيه منزل

8. حمل و نقل مواد فاسد شدني

عوامل مهم در انتخاب باربری و شركت حمل و نقل به چند گروه زير تقسیم می شوند:

1. ویژگی های آماری شرکت از جمله قدمت، اندازه و غیره

2. ویژگی های رفتاري و شخصیتی از جمله فرهنگ، رفتار پرسنل و مديران و غیره

3. ویژگی های عملكردي از دیدگاه مشتریان و صنعت لجستیک

در میان برخي دسته بندی ها مواردی ديگري وجود دارد از جمله:  نحوه گزارش دهی، قیمت دهی آنلاین، ارائه اعتبار مالی، زمان تحویل کالا، هماهنگی بخش های مختلف شرکت حمل و نقل با یکدیگر و اشتراک به موقع اطلاعات با هم.

به صورت عمومی و نه به تفکیک صنعت، فاكتور هاي زيرا می توان برای انتخاب شرکت مورد نظر پيشنهاد نمود:

1. قدمت

2. قيمت

3. عمكلرد به موقع (وقت شناسي)

4. خدمات به مشتري

5. دقت و صحت اسناد

6. ردگيري و رهگيري بار

7. قابلیت اطمینان

8. نحوه رفتار پرسنل و مسئولين

9. انتقال اطلاعات صحیح و به موقع

شاخصهاي کیفیتی باربری و شركتهاي حمل و نقل  (امتيازدهي به شركت هاي حمل و نقل) 

1. زمان بندي تامين كاميون   

2. زمان بندي انجام عمليات حمل و حضور در مقصد

3. رفتار راننده استخدام شده در مبدا و مقصد

4. مسئوليت پذيري

5. نرخ کرایه حمل

6. تطابق مندرجات بارنامه با توافق صورت گرفته

7. ثبت درست مشخصات بيمه مسئولیت مدنی شرکت حمل و نقل

8. درجه کاربرد IT و نرم افزارهای اتوماسیون حمل و نقل

موسسه های باربری یا شرکت های حمل و نقل بار جاده ای

در حال حاضر 4 هزار موسسه باربری یا شرکت حمل و نقل کالا در کشور وجود دارد. این شرکتها در طول سال برای حمل 600 میلیون تن کالا 30 میلیون بارنامه صادر  می کنند. متوسط جمع کرایه حمل سالانه کالا با بارنامه  تقریبا  برابر با 90 هزار میلیارد تومان می باشد. شرکت های حمل و نقل بابت صدور هر بارنامه حدود 8 درصد از کرایه حمل را بابت خدماتی که ارائه می دهند برداشت می نمایند لذا سهم شرکتهای حمل و نقل بابت صدور بارنامه، 8 درصد مبلغ یاد شده یعنی 7200 میلیارد تومان در سال است. 

بر اساس مقررات شرکت هایی که مجوز صدور بارنامه دارند می بایست بر حسب محل فعالیت بین 10 تا 20 کامیون ملکی در اختیار داشته باشند. متوسط اشتغال هر شرکت حمل و نقل بر اساس اطلاعات مرکز آمار 4 نفر می باشد. منافع رانندگان در کار کردن با شرکتهای بزرگ حمل و نقل است چرا که با تقویت شرکتهای بزرگ امکان برنامه ریزی برای ایجاد امکانات مناسب برای رانندگان در مبادی و مقاصد و ایجاد اقامتگاه  در مناطق مختلف برای رانندگان فراهم می گردد همچنین امکان دو سربار کردن و توسعه ترانزیت و حمل و نقل بین المللی  و کاهش کرایه حمل فراهم می شود.

سازمان حمل و نقل جاده ای و شرکتهای حمل و نقل بزرگ می بایست در جهت حل مشکلات فوق و ترسیم راهکارهای لازم همکاری و هماهنگی بیشتر داشته باشند   موانع را شناسایی و برای حل آنها راهکارهای علمی و قابل اجرا ارائه نمایند.

كميسيون شرکتهای حمل و نقل چقدر است؟

 كارمزد یا كميسيون شرکتهای حمل و نقل وجهي است که شرکتها و مؤسسات حمل و نقل کالا بابت صدور بارنامه از مبلغ كل كرايه مندرج در بارنامه از راننده دريافت ميدارند. درصد كارمزد شرکتها و مؤسسات حمل و نقل براساس بند 1 مصوبه يكصد و شصت و ششمین جلسه شوراي عالي ترابري كشور و اصلاحات بعدي آن تبیین و ابلاغ ميگردد. 

در حال حاضر كارمزد شرکتها در پايانه هاي عمومي %8 كل كرايه و در خارج پايانه هاي عمومي %10 براي خرده بار 15 % و سیمان %6 ميباشد.

 سوال: چرا میزان كمیسیون شرکتها و مؤسسات حمل و نقل بیرون از پايانه هاي عمومي بیش از شرکتها و مؤسسات فعال در داخل پايانه هاي مذكور مي باشد؟

 پاسخ: شايد يكي از دلايل قانونگذار میزان سرمايه گذاري شرکتها و مؤسسات حمل و نقل ميباشد، شرکتها و مؤسسات حمل و نقل در خارج پايانه با سرمايه گذاري در مستحدثات و پاركينگ اختصاصي و… آورده بیشتری نسبت به شرکتها و مؤسسات فعال در داخل پايانه دارند چراکه این شرکتها از امكانات موجود پايانه مانند پارکینگ استفاده می کنند همچنین موضوع نحوه بازاريابي نیز از دلايل ديگر در تفاوت کمیسیون آنها مي باشد (تفاوت كميسيون شركتهاي فعال در حمل سیمان و ساير شرکتها.)

جمعقبل از 13601360 تا 13641365 تا 13691370 تا 13741375 تا 13791380 و بعد از آناظهار نشده
        كل كشور52555782294031575165578233
آذربايجان شرقي399332127105136751
آذربايجان غربي 17921691296360
اردبيل741210332800
اصفهان543376511521961000
ايلام2620112560
بوشهر4842628440
تهران   1252296611122514111201
چهارمحال و بختياري  3303520050
خراسان5784026351481901381
خوزستان225151210166400
زنجان4424062381
سمنان 78116283480
سيستان و بلوچستان51060271530
فارس2202314168358260
قزوين835352325210
قم3732372030
كردستان757156191873
كرمان162716198126120
كرمانشاه3910218981
كهگيلويه و بويراحمد110032500
گلستان861206445180
گيلان2521642097594015
لرستان95625453260
مازندران202158207647360
مركزي12810984538153
هرمزگان143161404061120
همدان796013252870
يزد11612034919275

انتخاب باربری و شرکت های حمل و نقل

با توجه به تعداد بسيار شرکت های حمل و نقل در كشور حدود 4000 شركت حمل و نقل داخلي و 700 شركت حمل و نقل بين المللي که برخي از آنها داراي سابقه زياد اما برخي تازه تاسیس هستند، لازم است چارچوبی مناسب برای انتخاب شریک حمل و نقلي فارغ از صنعتي كه در آن فعال هستيم داشته باشيم.

 انتخاب يك شركت حمل و نقل تخصصي و با كيفيت باعث مي شود تولید کننده بتواند بر امور اصلی خود تمرکز نماید و کارهای جانبی وقت و هزینه بیشتری را از آنها نگیرد.

راننده‌ی عزیز، با نصب برنامه‌ی جاده هزاران اعلام بار سراسری را به راحتی مشاهده کنید.